Bağışıklama Hakkında
Çağrı Metni
Dünya Bağışıklama Haftası her yıl Nisan ayının son haftasında, aşıların yaşam kurtarıcı gücüne dikkat çekmek ve her yaştan
bireyin aşı ile önlenebilir hastalıklara karşı korunmasının önemini vurgulamak amacıyla gerçekleştirilmektedir. Dünya Sağlık
Örgütü’nün 2012 yılında ilan ettiği bu hafta, bağışıklama hizmetlerinin görünürlüğünü artırmayı hedeflemektedir. 2026 yılı için
belirlenen “Her Nesil İçin Aşılar Etkilidir” teması, aşıların nesiller boyunca güvenli ve etkin bir şekilde bireyleri, aileleri ve
toplumları koruduğunu ve geleceğimizi güvence altına almaya devam ettiğini vurgulamaktadır.
Uluslararası bilimsel veriler aşıların etkinliğini net biçimde ortaya koymaktadır: Dünya Sağlık Örgütü’ne göre 1974-2024 yılları
arasında yürütülen aşılama programları, 146 milyonu 5 yaş altı çocuklar olmak üzere, dünya genelinde yaklaşık 154 milyon
ölümü önlemiştir. Aşılar küresel bebek ölümlerindeki azalmanın yüzde 40’ını sağlamış ve toplam 10,2 milyar sağlıklı yaşam
yılı kazandırmıştır. Günümüzde aşılar sayesinde her dakika yaklaşık 6 çocuğun hayatı kurtulmaktadır. Bugüne kadar kızamık
aşısı 93,7 milyon, tetanoz 27,9 milyon, boğmaca aşısı 13,2 milyon ve BCG 10,9 milyon yaşam kurtarmıştır. Polio (çocuk felci)
aşısı ise 1,6 milyon yaşamı kurtarmasının yanı sıra 20 milyondan fazla insanın da felç kalmasını önlemiştir. Sözü edilen bu
veriler, bağışıklamanın bireysel ve toplumsal düzeyde sağladığı yararın somut kanıtıdır.
Ne var ki güncel veriler aşılama konusunda küresel düzeyde bir gerilemenin yaşandığını göstermektedir. 2024 yılında 14,3
milyon çocuk hiçbir aşıya ulaşamamıştır. (“sıfır doz”.) Dünya genelinde bebeklerin yalnızca yüzde 85’i DTP3 aşısının üç
dozunu tamamlayabilmiş, çocukların ise yalnızca yüzde 84’ü ilk doz kızamık aşısı ile aşılanabilmiş; 20,6 milyon çocuk kızamık
aşısının ilk dozunu alamamıştır. HPV, sarı humma, hemofilus, pnömokok ve rotavirüs aşılarında kapsayıcılık ise hedeflerin
çok gerisindedir. Oysa aşı ile önlenebilir hastalıklar dünya genelinde hâlâ ciddi tehdit oluşturmaktadır. Bu bağlamda sadece
2024 yılında dünyada 359 binden fazla kızamık vakası bildirilmiş, boğmaca, difteri ve polio riski ise küresel düzeyde artmıştır.
Benzer kaygı verici tablo ülkemiz için de geçerlidir. Uzun yıllar yüksek aşılama oranları sayesinde kontrol altına alınan
hastalıklar ne yazık ki son yıllarda yeniden artışa geçmiştir. Aşıya duyulan güvenin azalması özellikle 2015 yılından itibaren
belirginleşmiş, sosyal medya aracılığıyla yayılan yanlış bilgiler ve pandemi tartışmaları bu süreci hızlandırmıştır. Bugün
itibarıyla çocukluk çağı aşılarını yaptırmayan ailelerin sayısı yüz binlere yaklaşmış, 0-4 yaş grubunda aşı devamsızlığı oranı
ise yüzde 10’a yaklaşmıştır. Ülkemiz genelinde kızamık ve boğmaca vakalarındaki yükseliş ulusal bağışıklama sistemindeki
kırılganlığı açıkça göstermektedir. Daha önemlisi mevcut resmi verilerin, bölgesel farklılıklar ve nüfus kaydı olmayan çocuklar
nedeniyle gerçek tabloyu yansıtmıyor olması pek muhtemeldir.
Bu noktada şeffaflık ve hesap verebilirlik hayati önem taşımaktadır. Sağlık Bakanlığı’nın yürüttüğü çalışmalara rağmen aşı
yaptırmayan ailelerdeki artış, güvende azalma ve hastalıklardaki yükseliş mevcut stratejilerin yetersiz kaldığını ortaya
koymaktadır. Öte yandan aşı tereddüdü ya da reddine yönelik var olan ulusal verilerin bağımsız, ayrıntılı ve düzenli
paylaşılmaması durumun gerçek boyutunun değerlendirilmesini güçleştirmektedir.
Tüm bu vahim tablo karşısında biz Uzmanlık Dernekleri olarak, Dünya Bağışıklama Haftası nedeniyle sorumluluğumuzun bir
gereği olarak muhataplarımıza çağrıda bulunuyoruz:
Sağlık Bakanlığı’na Çağrımızdır: Bağışıklama programlarında şeffaflığı ve bilimsel yaklaşımı acilen güçlendirin. Aşı oranları,
bölgesel farklılıklar ve hastalık yüküne ilişkin güncel, doğrulanabilir verileri düzenli olarak kamuoyuyla paylaşın. Sağlık
çalışanlarını destekleyin, açık ve empatik iletişimi teşvik edin. Aşı kararsızlığı ve dezenformasyonla, bilimsel veriye dayalı, çok
boyutlu mücadele stratejileri geliştirin. Gerektiğinde yasal düzenlemelerle toplum sağlığını koruyun. Aşılara adil ve eşit erişimi
sağlayın.
Topluma Çağrımızdır: Aşıların nesiller boyu koruma sağladığını unutmayın. Çocuklarınızı zamanında ve eksiksiz aşılatarak
aile ve toplum sağlığına katkıda bulunun. Yanlış bilgilere karşı bilimsel gerçeklere sarılın. Sağlık çalışanlarının yanında olun
ve hem çocuklarınızın hem de toplumun sağlığı için bağışıklama hizmetlerini destekleyin.
TTB-UDEK Yürütme Kurulu